Serinin ilk yazısında “Türkiye’nin ikinci metrobüs şehri: Sakarya!” sloganı üzerinden değerlendirme yapmıştık. Bu yazıda konuyu biraz daha genişletmek istiyorum.
Bir şehre metrobüs sisteminin kurulması için genellikle belirli kriterler (nüfus yoğunluğu, zirve saatteki yolcu sayısı, yol genişliği vb.) dikkate alınır. Sakarya’nın bu unvanı alması, biraz “hızlı bir yerel çözüm” tercihi gibi görünse de Türkiye’deki ulaşım hiyerarşisine baktığımızda Sakarya’dan önce bu ihtiyacın çok daha belirgin olduğu şehirler vardır.
Ulaşım Modlarını Belirleyen Temel Ölçüt: PPHPD
Toplu taşıma modunu belirleyen en önemli ölçüt “PPHPD” (saatlik tek yönlü yolcu kapasitesi) değeridir:
-
Otobüs: < 5.000 yolcu/saat
-
Metrobüs (BRT): 5.000 – 30.000 yolcu/saat
-
Hafif Raylı Sistem: 15.000 – 40.000 yolcu/saat
-
Metro: > 40.000 yolcu/saat
Metrobüs Bekleyen Diğer Büyükşehirler: İzmir, Ankara ve Antalya
Verilere ve trafik yoğunluk endekslerine bakıldığında, Sakarya’dan önce şu şehirlerde metrobüs veya benzeri yüksek kapasiteli ayrılmış yol sistemlerinin eksikliği daha çok hissedilmektedir:
-
İzmir: Türkiye’nin üçüncü büyük şehri olmasına rağmen, özellikle sahil şeridi ve bazı dikey hatlarda (örneğin Altınyol veya Ankara Caddesi aksı) raylı sisteme ek olarak metrobüs esnekliği trafiği ciddi biçimde rahatlatabilirdi.
-
Ankara: Eskişehir Yolu ve İstanbul Yolu gibi geniş bulvarlara sahip olan Ankara, metrobüs için en uygun geometrik yapıya sahiptir. Raylı sistemlerin ulaşamadığı yeni yerleşim yerleri (İncek, Bağlıca gibi) için metrobüs çok daha erken devreye alınabilirdi.
-
Antalya: Nüfus artışı ve turizm yoğunluğu nedeniyle ana arterlerdeki tıkanıklık (örneğin Konyaaltı–Lara hattı) için şehrin lineer yapısı metrobüse oldukça uygundur.
-
Adana ve Mersin: Bu iki komşu şehir arasındaki yoğun hareketlilik ve şehir içi dikey bulvarlar, metrobüs yatırımı için Sakarya’dan çok daha yüksek bir yolcu potansiyeline sahiptir.
Sakarya Neden Metrobüsü Tercih Etti?
Peki Sakarya’nın bu tercihini stratejik mi, yoksa siyasi mi değerlendirmeli? Aslında Sakarya’nın projeyi erkene almasının birkaç spesifik nedeni var:
1. Düz Topografya Avantajı
Adapazarı–Serdivan–Yenikent hattı oldukça düz bir zemine sahip. Bu durum, metrobüs araçlarının düşük enerji tüketimiyle yüksek verim sağlamasına imkân veriyor.
2. Düşük Maliyet ve Uygulama Hızı
Raylı sistem (tramvay/metro) inşaatı hem çok pahalı hem de yıllar sürüyor. Sakarya, Yenikent (Camili–Karaman) bölgesindeki ulaşım sorununu en hızlı ve en düşük maliyetle çözmek için “tekerlekli” bir çözüme yöneldi.
3. Yenikent Yerleşkesi’nin İhtiyaçları
Deprem sonrası şehrin merkezinin Yenikent’e kayması, ancak ulaşımın hâlâ minibüs/otobüsle yapılması bir zorunluluk doğurdu.
Sonuç: Stratejik Bir Planlama Kararı
Objektif bir şehircilik perspektifiyle; Ankara veya İzmir gibi metropollerde metrobüsün olmaması büyük bir planlama eksiğidir. Sakarya’nın “ikinci şehir” olması, Türkiye’nin en yoğun ikinci trafiğine sahip olduğu anlamına gelmez. Daha çok, mevcut bütçe ile en hızlı sonucu alma stratejisinin bir ürünüdür.
Bir sonraki yazımda Sakarya özelinde daha detaylı incelemelere yer vereceğim.
Metrobüs: Sakarya’nın Ulaşım Stratejisi ve Türkiye’deki Yeri
—
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız.
