Cami içindeki ve dışındaki ses konusu, Türkiye’de hem inanç hem de toplumsal yaşam kültürü açısından oldukça hassas ve uzun yıllardır tartışılan bir mesele. Bir yanda ibadet hürriyeti ve geleneğin korunması, diğer yanda ise şehirleşme ile birlikte değişen yaşam alanları ve ses kirliliği gerçeği var.
Konuyu objektif bir şekilde, teknik ve sosyal açılardan bölümlere ayırarak inceleyebiliriz:
Akustik ve Ses Mühendisliği Sorunu
Camilerdeki yüksek ses sorununun büyük bir kısmı aslında teknolojik yetersizliklerden kaynaklanıyor.
Yanlış Hoparlör Yerleşimi
Çoğu camide hoparlörler çevreye (insan kulağı hizasına) değil, çok yükseğe ve kontrolsüz bir açıyla yerleştiriliyor. Bu da sesin net duyulması yerine yankılanarak (eko) gürültüye dönüşmesine neden oluyor.
Kalitesiz Ses Sistemleri
Yüksek desibel (dB) her zaman “kaliteli ses” demek değildir. Düşük kaliteli amplifikatörler sesi çatallaştırıyor ve rahatsız edici frekanslar (tiz patlamaları) üretiyor.
Şehirleşme ve Desibel Dengesi
Eskiden camiler yerleşim yerlerinin merkezindeydi ve çevresindeki binalar alçaktı. Günümüzde ise her şey çok farklı hale geldi.
Beton Kanallar
Dar sokaklar ve yüksek binalar sesin yankılanarak katlanmasına yol açıyor.
İç İçe Yaşam
Hastaneler, okullar ve gece çalışan/gündüz uyuyan insanların bulunduğu binalar camilerle iç içe geçmiş durumda. 80-90 desibeli aşan sesler, özellikle bebekler, yaşlılar ve hastalar için biyolojik bir stres kaynağına dönüşebiliyor.
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Yaklaşımı
Diyanet aslında bu konuda yıllardır genelgeler yayımlıyor. Mevcut düzenlemelere göre:
Merkezi Ezan Sistemi ve Desibel Sınırı
-
Merkezi Ezan Sistemi: Sesin her camiden farklı makam ve tonda çıkmasını engellemek için bazı illerde merkezi sistem uygulanıyor.
-
Desibel Sınırı: Ezan sesinin 80 desibeli geçmemesi ve cami içindeki vaazların dışarıya verilmemesi yönünde talimatlar var. Ancak uygulamada, yerel derneklerin veya müezzinlerin “ses ne kadar yüksekse o kadar iyi” algısı nedeniyle bu kurallar sıkça ihlal ediliyor.
Çözüm Önerileri: Neler Yapılabilir?
Akustik Rapor ve Yönlendirilmiş Ses Teknolojisi
-
Akustik Rapor Şartı: Yeni yapılan camilerde sadece estetiğe değil, ses mühendisliğine de bakılmalı. Sesin çevreye yayılma haritası çıkarılmalı.
-
Yönlendirilmiş Ses Teknolojisi: Sesi 360 derece saçmak yerine, sadece yerleşim birimlerine odaklayan ve gökyüzüne/boşluğa ses kaçırmayan “line array” sistemler kullanılabilir.
Desibel Sabitleyiciler ve Estetik Kaygı
-
Desibel Sabitleyiciler (Limiter): Ses sistemlerine takılacak küçük bir aparatla sesin belirli bir seviyenin üzerine çıkması teknik olarak engellenebilir.
-
Estetik Kaygı: Sesin “yüksekliği” yerine “makamı ve huzur vermesi” ön plana çıkarılmalı. Tarihsel süreçte ezanın amacı “duyurmak” olduğu kadar, insanı ibadete “estetik bir davetle” çağırmaktı.
Nihai olarak; bu meseleyi “din karşıtlığı” veya “din savunuculuğu” ekseninden çıkarıp bir “kamusal alan konforu” ve “akustik bilimi” meselesi olarak görmek gerekiyor. Avrupa’da kilise çanları, Hindistan’da tapınak sesleri için de benzer teknik kısıtlamalar mevcut. Türkiye’de de çözüm, teknolojinin imkanlarını kullanarak “huzur veren bir davet” ile “gürültü kirliliği” arasındaki o ince çizgiyi korumaktan geçiyor.
Cami ses sistemleri
—
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız.
