Bir işi hızlandıran araçlar, öğrenmek için de zaman açabilir. O zamanı nasıl kullanacağımız, hazır bir çözümle kalıcı bir beceri arasındaki farkı belirler.
Bir sandalyenin sallanan ayağını düşünelim. Altına bir parça karton sıkıştırınca sallanma kesiliyor. Ama sorun zeminde mi, ayağın boyunda mı, yoksa gevşeyen bir bağlantıda mı? Üçü de ilk bakışta aynı belirtiyi veriyor. Sandalyeyi başka bir yere taşımak bile, neyi onarmamız gerektiği konusunda bize kartondan daha fazla şey söyleyebilir.
Bir işi öğrenirken de buna benzer anlar vardır. Elimizde işe yarayan bir çözüm olur; yine de neden işe yaradığını merak ederiz. Bazen o merakı takip etmek, hazır çözümü uygulamaktan daha uzun sürer. Fakat bir sonraki sorun karşımıza çıktığında elimizde yalnızca eski çözüm değil, nereden başlayacağımıza dair bir fikir de vardır.
Sakarya’da Ofis Sanat Merkezi’nde açılan “Geleneğin Yolculuğu” sergisi, bitmiş işin ardındaki bu düşünme biçimini hatırlatıyor.
Hazır Sonucun Gizlediği Kararlar
Bir kumaş desenini çizmekle onu dokumak arasında, malzemenin söz sahibi olduğu bir mesafe var. Çizimde yan yana güzel duran iki renk, iplikler birbirine karışınca beklediğimiz etkiyi vermeyebilir. Kâğıtta incecik çizdiğimiz bir kenar, elimizdeki iplikle kalınlaşabilir. Böyle bir durumda neyi değiştireceğimizi seçerken, başta çizdiğimiz deseni de daha iyi anlarız.
Benzer bir durum tasarım yaparken karşımıza çıkar. Bir afiş şablonunun üzerindeki yazıları değiştirmek kolaydır. Etkinliğin adı iki satıra taşınca, tarih de en altta sıkışınca asıl karar başlar. Yazıyı küçültmek bir seçenek. Ama afiş uzaktan okunacaksa, belki de süslemelerden birini çıkarmak gerekir. İyi bir şablon, bu kararı vermemiz için zaman kazandırabilir. Kararı bizim yerimize her durumda doğru vereceğini düşünürsek, afişe bakacak insanı unutabiliriz.
Bitmiş işi gördüğümüzde bu küçük ayrımlar ortadan kaybolur. Oysa mesleki beceri dediğimiz şeyin bir kısmı tam da burada oluşur: İki makul seçenek arasında kalınca, hangisinin bu işe uyduğunu anlayabilmekte.
Her Zorluğun Bir Değeri Var mı?
Bir işi sırf eskiden zor yapılıyordu diye zor yapmaya devam etmek gerekmiyor. Yüzlerce görseli aynı boyuta getirmek gerekiyorsa bunu bir programa bırakmak akıllıca. Ancak bir fotoğrafı kırparken çerçevenin dışında kalan kişinin hikâyeyi değiştirip değiştirmediğine bakmak, aynı türden bir tekrar işi değil.
Yapay zekâ da bir yazının farklı girişlerini veya bir tasarımın renk seçeneklerini hazırlayabilir. Asıl fayda, bunları karşılaştıracak vaktimiz ve bakacak ölçümüz olduğunda ortaya çıkar. Bir renk önerisini yalnızca hoşumuza gittiği için mi seçeceğiz, yoksa küçük bir ekranda yazıyı daha okunur kıldığı için mi? Aracın seçenek sunması, bu soruyu daha erken sormamıza yardımcı olabilir.
Bir motif kâğıtta biçimiyle, dokumada ise ipliğin kalınlığı ve yüzeyiyle görünür olur.
İlk Denemeyi Kendimiz Yapınca
Yeni bir işte bazen ilk denemeyi yardım almadan yapmak işe yarar. Bir sayfaya neyi anlatmak istediğimizi birkaç cümleyle yazmak veya afişte gözün önce nereye gitmesi gerektiğini kabaca çizmek yeterli. Sonra araca dönüp başka bir seçenek isteyebiliriz. Böylece önümüze geleni değerlendirecek bir başlangıç noktamız olur.
İlk denememizin iyi olması şart değil. Hatta ikinci denemenin neden daha iyi olduğunu ancak ikisini yan yana koyunca anlayabiliriz. Hazır bir metindeki fazla cümleyi görmek kolay olabilir. Kendi yazdığımız bir cümleden vazgeçmek ise bize neyi önemsediğimizi, okurun neye ihtiyacı olduğunu daha açık gösterir.
Bir İşi Öğretirken Sonucu da Gerekçeyi de Gösterelim
Bir işi başkasına öğretirken genellikle en düzgün örneği önüne koyarız. Oysa iyi sonuç kadar, işe yaramamış bir denemeyi göstermek de öğreticidir. Bir tasarımcı ilk afiş taslağını neden değiştirdiğini anlatınca, karşısındaki kişi yalnızca hangi düğmeye basacağını öğrenmez. Benzer bir sorunla karşılaştığında nelere dikkat edeceğini de görür.
İşyerinde de buna yer açılabilir. Bir işi hızlandıran yeni bir araç kullanılmaya başlandığında, kazandığımız vaktin bir kısmını iki sonucu karşılaştırmaya ayıralım. Hangisi daha okunur? Hangisini düzeltmek daha kolay? Araç neyi iyi yaptı, neyi gözden kaçırdı? Bu konuşma, bir sonraki işi kimin yapacağından bağımsız olarak ekibin bilgisini artırabilir.
Mesela bir matbaada, ekranda birbirine yakın görünen iki rengin basılı kâğıtta nasıl ayrıldığını göstermek için küçük bir prova yeterli olabilir. Yan yana duran iki baskıya bakan kişi, bir sonrakinde renk seçimini daha dikkatli yapar. Bunun için her seferinde bütün işi baştan sona elle yapması gerekmez. Hangi noktada durup bakacağını öğrenmesi yeterlidir.
Aynı alışkanlığı tek başımıza çalışırken de edinebiliriz. Bir öneriyi uyguladıktan sonra kendimize şu soruyu soralım: Şartlardan biri değişirse bu çözüm yine işe yarar mı? Afiş daha uzaktan okunacaksa, kâğıt değişirse ya da okur konuyu hiç bilmiyorsa neyi yeniden düşünmek gerekir? Bu soruya verebildiğimiz cevap, hazır sonucun ötesinde ne öğrendiğimizi gösterir.
Bir işi öğrenmenin bütün yükünü tek başımıza taşımamız gerekmiyor. Ustanın gösterdiği bir yol, bir arkadaşın uyarısı, bir yazılımın sunduğu seçenek bizi ilerletebilir. Yine de işin bize ait olan tarafını anlamak istiyorsak, bir noktada durup kendi kararımızı vermeliyiz.
Sallanan sandalyeye geri dönelim. Karton o akşam işimizi görebilir. Ama sandalyeyi başka bir odaya taşıdığımızda sorun yeniden ortaya çıkarsa, elimizdeki hazır çözüm yetmeyebilir. O zaman işimize yarayacak bilgi, kartonu nereye sıkıştırdığımızdan çok, sandalyenin neden sallandığını anlamak için neye baktığımızdır.
Bir desenin dört katmanı
—
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız.
