Yapay zeka güvenliği, 21. yüzyılın ikinci çeyreğine girerken ulusal egemenliğin ve ekonomik istikrarın en kritik unsurlarından biri haline gelmiştir. Teknolojik ilerlemenin hızı ile yasal düzenlemeler arasındaki makas açılırken, New York Eyaleti’nin attığı tarihi adım, küresel bir emsal oluşturmaktadır.
Küresel Yönetişimde Paradigma Değişimi: New York RAISE Yasası
New York Valisi Kathy Hochul tarafından Aralık 2025’te imzalanan “Responsible AI Safety and Education Act” (RAISE Yasası), sadece yerel bir düzenleme değil, küresel teknoloji regülasyonunda stratejik bir hamledir. Federal düzeydeki siyasi tıkanıklıklar nedeniyle oluşan boşluğu dolduran bu yasa, özellikle büyük ölçekli yapay zeka geliştiricilerine odaklanmaktadır.
Yasada “Frontier Modeller” ve Kapsam
RAISE Yasası, sıradan yazılımları değil, yüksek işlem gücü gerektiren “Öncü YZ Modelleri”ni (Frontier AI Models) hedef alır. Yasanın odak noktası kullanıcı veya içerikten ziyade, geliştirici ve altyapı güvenliğidir.
New York düzenlemesinin temel kriterleri şunlardır:
- Finansal Eşik: 100 Milyon dolar üzeri hesaplama (compute) maliyeti olan projeler denetime tabidir.
- İşlem Gücü: 10²⁶ FLOPs işlem gücünü aşan sistemler, potansiyel yetenekleri nedeniyle izlenir.
- Coğrafi Kapsam: New York’ta faaliyet gösteren OpenAI, Google gibi küresel devler bu kapsama girmektedir.
Denetim ve Şeffaflık Mekanizması
Yasanın en stratejik yönü, denetim yetkisinin teknoloji bakanlıklarına değil, New York Eyaleti Finansal Hizmetler Departmanı’na (DFS) verilmesidir. Yapay zeka güvenliği, özünde bir risk yönetimi problemi olarak görülmekte ve bankacılık sektöründeki “stres testi” mantığı yapay zekaya uygulanmaktadır. Ayrıca şirketler, kritik bir güvenlik ihlali durumunda 72 saat içinde bildirim yapmak zorundadır.
Türkiye’nin Mevcut Yapay Zeka Stratejisi
Dünyada bu gelişmeler yaşanırken, Türkiye’nin yapay zeka güvenliği konusundaki konumu “hazırlık aşaması” ile “eylem aşaması” arasındaki kritik bir eşiktedir. 2021-2025 Ulusal Yapay Zeka Stratejisi ile farkındalık ve insan kaynağı konusunda önemli başarılar elde edilmiştir.
Ancak mevcut durumun analizi bazı eksiklikleri ortaya koymaktadır:
- Yasal Boşluk: Stratejide öngörülen etik kurallar ve sorumluluk hukuku henüz yasalaşmamıştır.
- Altyapı İhtiyacı: TÜBİTAK TRUBA gibi yatırımlar olsa da, araştırmacıların kullanımına sunulan büyük ölçekli hesaplama kümeleri henüz New York seviyesinde değildir.
- Odak Farkı: Türkiye’deki mevcut kanun teklifleri daha çok “içerik ve dezenformasyon” odaklıyken, küresel eğilim “sistem güvenliği” odaklıdır.
TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu’nun çalışmaları, Türkiye’nin bu teknolojiyi bir kalkınma kaldıracı olarak gördüğünü teyit etse de, sürecin nihayete ermesi zaman almaktadır.
Türkiye İçin “Yapay Zeka Güvenlik ve Kalkınma Doktrini” Önerisi
Türkiye’nin yapay zeka güvenliği konusunda “dijital istiklal” vizyonunu somutlaştırması için New York örneğinden dersler çıkararak özgün bir doktrin geliştirmesi gerekmektedir. İşte Türkiye için önerilen 4 temel sütun:
1. Yasal Mimari: Sistem Güvenliği Odaklı Kanun
Mevcut içerik odaklı yaklaşımlar yerine, “Yapay Zeka Sistemleri ve Güvenliği Kanunu” çıkarılmalıdır.
- Sadece kritik altyapı, sağlık ve adalet gibi alanlarda kullanılan “Yüksek Riskli” sistemler sıkı denetime tabi tutulmalıdır.
- İçerik kaldırmak yerine, üretken YZ çıktılarına dijital filigran (watermark) zorunluluğu getirilerek doğrulama esas alınmalıdır.
2. Kurumsal Yapılanma: Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü
Mevcut kurumların yükünü hafifletmek ve teknik uzmanlığı merkezileştirmek için “Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsü” (UYGE) kurulmalıdır. Bu enstitü, modelleri akredite etmeli ve güvenlik testlerini (red-teaming) gerçekleştirmelidir.
3. Teknik Altyapı: “Anadolu AI” Projesi
New York’un “Empire AI” projesi örnek alınarak, kamu ve özel sektör işbirliğiyle “Anadolu AI” ve Ulusal Hesaplama Bulutu kurulmalıdır. Bu merkezde, Türkiye’nin kendi kültürel verisiyle eğitilmiş “Milli Temel Model” (Turkish LLM) geliştirilmelidir.
4. Toplumsal ve Diplomatik Boyut
Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına yapay zeka güvenliği ve okuryazarlığı dersleri eklenmelidir. Diplomatik alanda ise Türk Devletleri Teşkilatı bünyesinde ortak bir “YZ Veri ve Standart Birliği” kurulmasına öncülük edilmelidir.
Sonuç
New York RAISE Yasası, teknolojinin artık tarafsız bir araç değil, devletlerin gücünü doğrudan etkileyen stratejik bir saha olduğunu göstermektedir. Türkiye, yapay zeka güvenliği konusunda savunmacı reflekslerden sıyrılarak proaktif bir devlet aklı geliştirmelidir. Kendi verisine sahip çıkan ve kendi algoritmalarını denetleyen bir Türkiye, dijital çağda tam bağımsızlığını koruyabilir.
Küresel Yapay Zeka Yönetişiminde Paradigma Değişimi ve Türkiye İçin Stratejik Yol Haritası
—
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız.
