Bir çiftçi sabah tarlasına çıkıp sulama için pompasını çalıştırmak için kendi imkânlarıyla (belki de borç/harç) birkaç panel alıyor, pompasına bağlıyor. Ne şebekeye enerji satıyor ne ticari kazanç peşinde. Ama bir sabah kapısına gelen tebligatla dağıtım şirketinden ceza yediğini öğreniyor.
Lisanssız Elektrik Üretimi Yönetmeliği ve Mevzuat Çatışması
Türkiye’de Lisanssız Elektrik Üretimi Yönetmeliği küçük ölçekli üretime izin veriyor. Ancak resmi kabul yapılmadan işletmeye alınan her tesis “usulsüz üretim” sayılıyor. Çiftçinin pompasına bağladığı panel bile bu kapsamda değerlendiriliyor.
Devletin gerekçesi net: “Şebekeye bildirimsiz enerji basılabilir, kaçak kullanım olabilir.” Oysa çiftçi yalnızca kendi tarlasını suluyor. Bu noktada mevzuatın katılığı ile hayatın gerçekleri çatışıyor.
Medyaya Yansıyan Milyonluk Cezalar ve Milli Servet Kaybı
Şöyle medyadan konuyla ilgili haberleri karıştırıyorum. Antalya-Alanya’da sulama için kurulan panellere 216 bin TL ceza (kabulü yapılmamış lisanssız üretim), Yozgat-Merkez’de gündüz güneş, gece şebeke kullanan çiftçiye 135 bin TL ceza (kaçak elektrik), genel anlamda çiftçi kendi elektriğini üretse de mevzuat onu “kaçakçı” konumuna düşürüyor. Sürecin devamında paneller sökülüyor, milli servet heba oluyor, tarımsal üretim sekteye uğruyor.
İzinsiz Kurulan Sistemlerin Teknik Riskleri Nelerdir?
İzinsiz kurulan sistemlerin teknik açıdan doğurduğu sorunlara değinecek olursak; şebekeye uygun koruma sistemleri olmadan bağlanan paneller, voltaj dalgalanmalarına yol açması (frekans ve voltaj dengesizliği), yanlış bağlantılar trafolarda ve hatlarda arızalara neden olması (ters akım riski), standart dışı kablolama ve sigortasız sistemler aşırı ısınma sonucu yangın çıkarması (yangın tehlikesi) ve topraklama yapılmadan kurulan paneller elektrik çarpması riski (izolasyon eksikliği) sayılabilir.
Resmi kabul yapılmamış tesisleri kuran tarafta ise yanlış açı, hatalı inverter seçimi gibi verim kayıplarını ve düzensiz voltajın sulama pompalarının motorlarını kısa sürede yıpratma riskini sayabiliriz.
Enerji Politikası Çelişkisi: Teşvikler ve Cezalar Arasında
Bir yanda devletin yenilenebilir enerji teşvikleri, diğer yanda çiftçiye kesilen cezaları zihnimizde bir yere oturtamıyoruz. Yazılan cezalar sonucu; belki de kredilerle alınan paneller hurdaya gidiyor ve büyük bir milli servet kaybı oluyor. Enerji bağımsızlığımızı destekleyen Çatı GES’ler teşvik edilirken aynı kategorideki tarla GES’ler cezalandırılıyor.
Şu cümleyi duymak beni çok incitiyor: “Güneş bedava. Panel çiftçinin. Tarla çiftçinin. Ama ceza devletin.”
Çözüm Bekleyen Mağduriyet: Güvenli Kurulum ve Yeni Kategori Şart
Bu tablo yalnızca bir çiftçinin değil, Türkiye’nin enerji politikalarının da aynası. Hukuki mevzuat ile teknik riskler birleştiğinde oluşan mevcut durumda çiftçi mağdur oluyor. Eğer gerçekten yenilenebilir enerjiye ve enerji bağımsızlığına inanıyorsak, çiftçiyi cezalandırmak yerine güvenli kurulum için rehberlik sağlamalıyız. Hukuki olarak da tarımsal sulama sistemleri için ayrı bir kategori tanımlamalıyız. Nihayetinde güneşin ışığı, bürokrasinin gölgesinde kaybolmamalı.
Çiftçinin Güneş Paneline Düşen Bürokrasi Gölgesi
—
Yazarın diğer yazıları için tıklayınız.
